به نام خدا

      
صفحه اصلی   لیست کلمات   لیست صفحات   

     
   ياقوت حموي      
  لغت نامه دهخدا
ياقوت حموي - [ dhr j pl d ] - [ ]
آوا : ت ِ ح َ م َ
نوع لغت : اِخ
فینگلیش :
شرح : رومي الجنس حموي المولد بغدادي الدار ملقب به شهاب الدين ، ولادت او به بلاد روم بود و در خردي از مولد خود به اسارت رفت و در بغداد مرد. تاجرپيشه اي موسوم به عسکربن ابي نصر حموي او را بخريد و وي را به مکتب فرستاد تا پس از فراگرفتن خواندن و نوشتن در ضبط کارهاي بازرگاني خويش از وي سودمند شودچه خداوند او عسکر خطي نيکو داشت و بجز امور بازرگاني چيزي نمي دانست . وي در بغداد سکونت داشت و در آنجازن گرفت و فرزنداني چند بياورد. چون ياقوت بزرگ شد به نحو و لغت تا حدي آشنا شده بود و خداوندش او را به سفر کردن مشغول ساخت و وي به کيش و عمان و آن نواحي رفت و آمد ميکرد و به شام بازميگشت . سپس ميان ياقوت و خداوند او ناسازگاري رخ داد که آزادي او را ايجاب کرد و ياقوت را از وي دور ساخت و اين حادثه به سال 596 ه' . ق. بوده است . آنگاه براي کسب معاش به استنساخ کتب پرداخت و از اينرو فوايد بسياري هم از مطالعه کتب برداشت . سپس سفر کرد و ضمن کارهاي بازرگاني کتاب هم خريد و فروش ميکرد. ياقوت بسبب مطالعه بعضي از کتب خوارج نسبت به علي بن ابيطالب کينه تعصب آميزي داشت و از خواندن اين گونه کتب در ذهن او مطالب بسياري نقش بسته بود. وي به سال 613 ه' . ق. به دمشق رفت و در بعضي بازارهاي آن شهر ببازرگاني پرداخت و در آنجا با کساني که به دوستي علي تعصب داشتند مناظره کرد و ميان او و ياران علي سخناني رد و بدل شد در نتيجه در باره علي گفته هاي ناروائي بر زبان آورد و آن مردم را سخت بر ضد او برانگيخت ، بدانسان که نزديک بود وي را بکشند، ولي ياقوت از اين ماجرا جان سالم بدربرد و از دمشق بگريخت و هراسان به سوي حلب رفت و ازآنجا نيز بيرون شد و به موصل رسيد. آنگاه به اربل رهسپار شد و سپس عازم خراسان گرديد و آنجا اقامت گزيدو در شهرهاي آن ناحيه بازرگاني ميکرد. و مدتي هم درمرو متوطن شد و به کتابخانه هاي آن شهر ميرفت و استفاده ميکرد. سپس به خوارزم متوجه شد و ورود وي بدان شهر به سال 616 ه' . ق. مصادف با خروج و طغيان تاتار گرديد و ناچار از خوارزم هراسان و گريزان آواره شد ودر راه رنج و تنگدستي بسيار کشيد تا سرانجام به موصل رسيد و در آن شهر مدتي اقامت کرد. سپس به سنجار رفت و از آن شهر به حلب سفر کرد و در خارج آن شهر روزگاري بسر برد تا وفات يافت . وي هنگام اقامت در مرو معلومات بسياري براي کتاب معجم البلدان که مايه شهرت او شده است فراهم آورد و آن را در شهر حلب به مساعدت وزير جمال الدين قفطي به پايان رسانيد. ياقوت اندکي پيش از مرگ خود به مقامي رسيده بود که مردم او را ميستودند و فضل و ادب او زبانزد همگان بود. از تاليفات اوست : 1- ارشاد الاريب الي معرفة الاديب که به معجم الادباء يا طبقات الادباء معروف است (در کشف الظنون و ابن خلکان آن را به نام ارشاد الالباء الي معرفة الادباءآورده اند). ياقوت در اين کتاب اخبار نحويان و لغويان و قراء و علماي اخبار و انساب و نويسندگان و هرکه را در ادب تصنيفي کرده آورده است . پروفسور مارگليوس استاد دانشگاه آکسفورد به تصحيح و مقابله آن به خرج اوقاف گيب همت گماشته و در مطبعه هنديه قاهره از سال 1909 تا پايان سال 1916 م . در هفت مجلد به چاپ رسيده است . 2- مراصد الاطلاع في اسماء الامکنه والبقاع ، اين کتاب مختصر معجم البلدان است و در فهرست دارالکتب العربيه المحفوظة بالکتبخانه جزء 5 ص 146 نوشته شده است ، تاليف ياقوت حموي ، و در کشف الظنون چ اروپا ج 5ص 625 پس از ذکر کتاب معجم البلدان ياقوت گويد و مختصر آن را صفي الدين عبدالمومن فراهم آورده و به همت پروفسور گوينپول جلد چهارم آن در ليدن (64-1850م .) چاپ شده يک جلد آن به سال 1168 ه' . ق. در 900 صفحه درباتاويا بطبع رسيده است . و کتاب موسوم بمراصد الاطلاع في معرفة الامکنه والبقاع در ايران به سال 1315 در 429 صفحه (چ سنگي ) چاپ شده است . 3- المشترک وضعاً والمفترق صقعاً (في البلدان )، اين کتاب را پروفسور وستنفلد گوته ، بترتيب حروف از معجم البلدان در سال 1846 م . در 370 صفحه برگزيده است . 4- معجم البلدان في معرفةالمدن والقري والخراب والعمار والسهل و الوعر في کل مکان . ياقوت در 20 ماه صفر 621 ه' . ق. در مرز حلب تاليف آن را به پايان رسانيده و آن را به خزانه امام الفضلا و سيد الوزراء جمال الدين القفطي وزير حلب هديه کرده است . اين کتاب به اهتمام پروفسور وستنفلد در 6 جلد بزرگ که ششم آن مشتمل بر فهرست اسماء رجال وزنان است که بالغ بر 12 هزار نام ميشود، در لايپزيک در تاريخ 1866 - 1873 م . چاپ گرديده است و در مطبعةالسعادة مصر در تاريخ 4- 1323 با ذيل به اهتمام السيد امين الخانجي طبع شده است و ذيل را به نام «منجم العمران في المستدرک علي معجم البلدان » موسوم کرده است و در آن کليه مطالبي را که درباره کشورهاي اروپاو آمريکا مولف نياورده ذکر کرده است چه اين تقسيمات پس از عصر مولف پديد آمده و به منابع کتب جغرافيائي جديد استناد کرده است . رجوع به مقدمه معجم الادباء و معجم المولفين جزء 13 ص 178 و شذرات الذهب جزء 5ص 121، 122 و قاموس الاعلام ترکي و معجم المطبوعات ج 2 ص 1941 و اعلام زرکلي ج 3 ص 1142 و کشف الظنون و وفيات الاعيان ج 2 ص 346 و لسان الميزان ج 6 ص 239 و تاريخ مغول ص 41 و 51 و 480 و ايران باستان پيرنيا ج 1 ص 106 شود.
  اشتباه تایپی
vld hg ks pl d hgl gn fynhnd hgnhv lgrf fi aihf hgndk ghnj h fi fghn v l f n nv ovnd hc l gn o n fi hshvj vtj nv fynhn lvn jh v dai hd l s l fi us vfk hfd kwv pl d h vh fovdn d vh fi l jf tvsjhn jh s hc tvh vtjk o hknk k ajk nv qfx hvihd fhcv hkd o da hc d s nlkn a n i onh kn h us v oxd kd nhaj f c hl v fhcv hkd dcd kld nhksj d nv fynhn s kj nhaj nv Hk hck vtj tvcknhkd kn fdh vn k dhr j fcv an fi kp gyj jh pnd Hakh ani f n onh kna h vh fi stv vnk lay g shoj d fi da ulhk Hk k hpd vtj Hln ld vn fi ahl fhcld aj s s ldhk dhr j onh kn h khshc hvd vo nhn i Hchnd h vh hd hf vn dhr j vh hc d n v shoj hdk phnei fi shg 596 i' r f ni hsj Hk hi fvhd sf luha fi hsjksho jf vnhoj hc hdkv t hdn fsdhvd il hc lxhgui jf fvnhaj s s stv vn qlk hvihd fhcv hkd jhf il ovdn tv a ld vn dhr j fsff lxhgui fuqd hc jf o hv ksfj fi ugd fk hfdxhgf dki juwf Hldcd nhaj hc o hknk hdk ki jf nv bik h lxhgf fsdhvd kra fsji f n d fi shg 613 i' r fi nlar vtj nv fuqd fhchvihd Hk aiv ffhcv hkd vnhoj nv Hk h fh shkd i fi n sjd ugd juwf nhajkn lkhzvi vn ldhk h dhvhk ugd sokhkd vn fng an nv kjd i nv fhvi ugd tji ihd khv hmd fv cfhk H vn Hk lvnl vh soj fv qn h fvhk doj fnhkshk i kcnd f n d vh f akn gd dhr j hc hdk lh vh hk shgl fnvfvn hc nlar f vdoj ivhshk fi s d pgf vtj hcHk h kdc fdv k an fi l wg vsdn Hk hi fi hvfg vis hv an s s uhcl ovhshk vndn Hk h hrhlj cdn nv aivihd Hk khpdi fhcv hkd ld vn lnjd il nvlv lj xk an fi jhfohki ihd Hk aiv ldvtj hsjthni ld vn s s fi o hvcl lj i an v n d fnhk aiv fi shg 616 i' r lwhnt fh ov xydhk jhjhv vndn kh hv hc o hvcl ivhshk vdchk H hvi an nv vhi vk jk nsjd fsdhv adn jh svhk hl fi l wg vsdn nv Hk aiv lnjd hrhlj vn s s fi sk hv vtj hc Hk aiv fi pgf stv vn nv ohv Hk aiv v c hvd fsv fvn jh thj dhtj d ik hl hrhlj nv lv lug lhj fsdhvd fvhd jhf lu l hgfgnhk i lhdi aivj h ani hsj tvhil H vn Hk vh nv aiv pgf fi lshunj cdv lhg hgndk rtxd fi hdhk vshkdn dhr j hkn d da hc lv o n fi lrhld vsdni f n i lvnl h vh ldsj nkn tqg hnf h cfhkcn il hk f n hc jhgdthj h sj 1 hvahn hghvdf hgd luvt hghndf i fi lu l hghnfh dh xfrhj hghnfh luv t hsj nv at hgzk k hfk og hk Hk vh fi khl hvahn hghgfh hgd luvt hghnfhH vni hkn dhr j nv hdk jhf hofhv kp dhk gy dhk rvh uglhd hofhv hkshf k dskn hk iv i vh nv hnf jwkdtd vni H vni hsj v ts v lhv gd s hsjhn nhka hi H st vn fi jwpdp lrhfgi Hk fi ov h rht df ilj lhaji nv lxfui ikndi rhivi hc shg 1909 jh hdhk shg 1916 l nv itj l gn fi h vsdni hsj 2 lvhwn hghxghu td hslh hghl ki hgfrhu hdk jhf lojwv lu l hgfgnhk hsj nv tivsj nhvhg jf hguvfdi hglpt z fhg jfohki c 5 w 146 k aji ani hsj jhgdt dhr j pl d nv at hgzk k hv h 5w 625 s hc b v jhf lu l hgfgnhk dhr j dn lojwv Hk vh wtd hgndk ufnhgl lk tvhil H vni fi ilj v ts v dk g gn ihvl Hk nv gdnk 641850l h ani d gn Hk fi shg 1168 i' r nv 900 wtpi nvfhjh dh fxfu vsdni hsj jhf l s l flvhwn hghxghu td luvt hghl ki hgfrhu nv hdvhk fi shg 1315 nv 429 wtpi sk d h ani hsj 3 hglajv quh hgltjvr wruh td hgfgnhk hdk jhf vh v ts v sjktgn ji fjvjdf pv t hc lu l hgfgnhk nv shg 1846 l nv 370 wtpi fv cdni hsj 4 lu l hgfgnhk td luvthglnk hgrvd hgovhf hgulhv hgsig hg uv td g l hk dhr j nv 20 lhi wtv 621 i' r nv lvc pgf jhgdt Hk vh fi hdhk vshkdni Hk vh fi ochki hlhl hgtqgh sdn hg cvh lhg hgndk hgrtxd cdv pgf indi vni hsj hdk jhf fi hijlhl v ts v sjktgn nv 6 gn fcv i aal Hk lajlg fv tivsj hslh v hg ckhk hsj i fhgy fv 12 ichv khl lda n nv ghd cd nv jhvdo 1866 1873 l h vndni hsj nv lxfuhgsuhn lwv nv jhvdo 4 1323 fh bdg fi hijlhl hgsdn hldk hgohk d xfu ani hsj bdg vh fi khl lk l hgulvhk td hglsjnv ugd lu l hgfgnhk l s l vni hsj nv Hk gdi lxhgfd vh i nvfhvi a vihd hv h Hlvd h l gt kdh vni b v vni hsj i hdk jrsdlhj s hc uwv l gt ndn Hlni fi lkhfu jf yvhtdhmd ndn hsjkhn vni hsj v u fi lrnli lu l hghnfh lu l hgl gtdk c 13 w 178 abvhj hgbif c 5w 121 122 rhl s hghughl jv d lu l hglxf uhj 2 w 1941 hughl cv gd 3 w 1142 at hgzk k tdhj hghudhk 2 w 346 gshk hgldchk 6 w 239 jhvdo ly g w 41 51 480 hdvhk fhsjhk dvkdh 1 w 106 a n
بازگشت